PROGRAM ADAPTACJI DZIECKA
PUBLICZNEGO ŻŁOBKA „MALUCHOLANDIA”
W BUSKU-ZDROJU
UWZGLĘDNIAJĄCY INDYWIDUALNE POTRZEBY DZIECI ORAZ ZGODNY
Z ZAPISAMI KONWENCJI PRAW DZIECKA

1. CEL PROGRAMU

Celem programu adaptacji dzieci jest zapewnienie nowo przyjętym dzieciom możliwie najlepszych warunków do płynnego, bezstresowego przejścia z domu rodzinnego do nowego środowiska, jakim jest żłobek. Program ma na celu zminimalizowanie trudności adaptacyjnych dzieci, zbudowanie poczucia bezpieczeństwa, zaufania do osób z personelu, a także nawiązanie partnerskiej współpracy z rodzicami na rzecz dobra dziecka

2. ZAŁOŻENIA I ZAKRES PROGRAMU

• Adaptacja w instytucji to proces, który zwykle trwa ok 10 dni (ale może się różnić pod tym względem
  w zależności od potrzeb i wcześniejszych doświadczeń dziecka).
• Obecność rodzica lub osoby bliskiej dziecku np. babci, niani, jest niezbędna w procesie adaptacji.
• Obecność rodzica/osoby bliskiej jest stopniowo skracana, a czas pobytu dziecka stopniowo wydłużany.
• Harmonogram pracy grupy jest dostosowywany do potrzeb dzieci adaptujących się, poprzez np. ustalenie czasu na pobyty adaptacyjne na początku dnia lub pod koniec, kiedy dzieci jest mniej, a personel może poświęcić więcej uwagi nowym dzieciom.
• Personel i rodzice troszczą się o minimalizowanie stresu dziecka, poprzez m.in. ograniczenie bodźców wzrokowych
  i słuchowych, spędzanie czasu na zewnątrz budynku – w naturze.
• Program dotyczy wszystkich nowoprzyjętych dzieci, niezależnie od wieku.

3. PRZEBIEG I FAZY PROGRAMU ADAPTACJI

Faza I. Poznanie.

W fazie „Poznania” dziecko zaznajamia się z nowym środowiskiem (przestrzeń, ludzie, dźwięki, zapachy, zwyczaje, smaki), rodzice poznają placówkę i zasady jej funkcjonowania, personel zaznajamia się
z dzieckiem i rodzicami. Etap poznawania można realizować jeszcze przed oficjalnym przyjęciem dziecka do instytucji a już po jego zapisaniu. Przed rozpoczęciem uczęszczania dziecka do naszego żłobka dyrektor organizuje spotkanie z rodzicami nowoprzyjętych dzieci oraz dziećmi, które zostaną przyjęte. Podczas spotkań prezentuje placówkę, jej ofertę, zapoznaje z programem adaptacji, rozdaje rodzicom materiały informacyjne.

• Jeśli dziecko jest przyjmowane w trakcie roku, te działania organizowane są indywidualnie.
• Wyznaczona spośród personelu opiekunka nawiązuje indywidualny kontakt z rodzicami (telefonicznie, mailowo lub osobiście), przeprowadza wywiad, ew. omawia wypełniony przez rodziców formularz na temat potrzeb i rozwoju dziecka.
• Na podstawie zebranych informacji, opiekunka wspólnie z rodzicami ustala indywidualny plan adaptacji
  w tym: termin rozpoczęcia adaptacji (godziny pobytu, czas pobytu dziecka w pierwszych dniach) oraz udział rodzica/osoby bliskiej.
• Rodzice otrzymują wskazówki, jak przygotować dziecko do rozpoczęcia uczęszczania do żłobka, takie jak: „wizyta zapoznawcza” w instytucji opieki, stopniowe przyzwyczajanie dziecka do rozstań z rodzicami, zwiększanie samodzielności dziecka itp.

Faza II. Budowanie zaufania.

1. Zadania personelu;

• Wyznaczona spośród personelu opiekunka kieruje ku nowemu dziecku szczególną uwagę, stara się nawiązać z nim bliski, ciepły kontakt. Często zwraca się do dziecka po imieniu, wyjaśnia co się będzie działo, zapewnia o swojej obecności i pomocy.
• Opiekunka zapoznaje dziecko i towarzyszącą mu osobę bliską z rozkładem dnia, obowiązującymi zasadami, pokazuje gdzie znajdują się ważne miejsca (łazienka, szatnia, kącik zabawek itp.).
• Opiekunka respektuje potrzeby zachowania dystansu przez dziecko, obserwowania z boku, nie zmusza do uczestnictwa w zabawach, jeśli dziecko nie jest na to gotowe. Daje czas na oswojenie się z nowym miejscem. Dziecko może siedzieć na kolanach rodzica/osoby bliskiej lub wracać do niej, kiedy tego potrzebuje.
• Opiekunka pomaga dziecku w nawiązaniu relacji z innymi dziećmi - przedstawia je grupie, prezentuje ciekawe materiały, inicjuje zabawy z grupą, uważnie rozpoznaje sygnały chęci dziecka do dołączenia do grupy.
• Personel proponuje atrakcyjne zabawy, np. lepienie z ciastoliny, budowanie zjeżdżalni dla samochodów, konstruowanie wieży z dużych klocków, tory przeszkód dla dzieci (tunele, przeszkody, bujaki), przelewanie
  i przesypywanie w kąciku sensorycznym (stół lub miska z wodą na tarasie) oraz zabawy, które dziecko lubi (rozmowa/ankieta w I fazie adaptacji).
• W razie trudności dziecka (płacz, agresja, wycofanie) opiekunka reaguje ze spokojem, zrozumieniem. Oferuje pocieszenie, wsparcie, ale nie zmusza na siłę do niczego. Jeśli dziecko wybiera rodzica/osobę bliską, opiekunka nie interweniuje i nie staje pomiędzy dzieckiem a rodzicem/osobą bliską.
• Opiekunka na bieżąco ustala z rodzicem/osobą bliską zakres jej aktywności oraz czas i miejsce pobytu
  w grupie. Omawia jak dziecko funkcjonowało, jakie pojawiły się postępy, trudności. Wspólnie z rodzicami szuka rozwiązań ewentualnych problemów.
• Jeśli dziecko po dłuższym czasie (po 10 dniach) nadal ma duże trudności adaptacyjne, opiekunka konsultuje sytuację

z rodzicami i dyrektorem. Wspólnie z rodzicami mogą zdecydować o wydłużeniu obecności rodzica/osoby bliskiej, modyfikacji planu adaptacji.

• Opiekunka dokumentuje adaptację dziecka w „karcie adaptacji dziecka”.

2. Zadania rodziców;

• Zapewnienie poczucia bezpieczeństwa dziecku przez obecność, uważne (nienadmierne) towarzyszenie dziecku.
• Rodzic ma obowiązek uprzedzenia dziecka o swoim wyjściu.
• Stwarzanie dziecku okazji na stopniowe wchodzenie w zabawy z innymi dziećmi (np. przez siedzenie
  w jednym określonym miejscu co skłania dziecko do podejmowania prób włączania się w interesujące je zabawy).
• Współpraca z personelem i stosowanie się do wskazówek dotyczących miejsca pobytu i zakresu aktywności.
• Omawianie z personelem postępów w adaptacji dziecka w czasie wyznaczonym na rozmowy przez personel.

Faza III. Separacja – powierzenie.

Zakończenie okresu adaptacji następuje, gdy dziecko względnie swobodnie funkcjonuje w grupie, chętnie uczestniczy w zabawach, rozstaje się z rodzicami bez większego stresu. Udaną adaptację charakteryzują m.in. następujące oznaki:

• dziecko rozpoznaje opiekunki, pozytywnie na nie reaguje;
• dziecko odchodzi od rodzica i bawi się bez jego udziału;
• dziecko akceptuje pocieszenie od opiekunki;
• dziecko po wyjściu rodzica, nawet jeśli się zasmuci lub wykaże inne negatywne emocje, potrafi się uspokoić
  w towarzystwie opiekunki;
• dziecko rozpoznaje elementy rutyny w żłobku – odkładanie butów i kurtki na miejsce, mycie rąk przed posiłkiem, siadanie do posiłku itp.;
• dziecko włącza się w zabawy inicjowane przez opiekunkę lub inne dzieci;
• dziecko samo sięga po ulubione zabawki;
• dziecko jest w stanie pójść na drzemkę podczas pobytu w żłobku;
• dziecko uczestniczy w posiłkach.

Na zakończenie adaptacji opiekunka podsumowuje przebieg procesu adaptacji z rodzicami dziecka, przekazuje swoje obserwacje, wnioski, ewentualne rekomendacje do dalszej pracy.

Dla dzieci niezależnie od wieku pożegnanie z rodzicami w drzwiach żłobka jest naprawdę trudne - płacz, lament, to całkiem normalna reakcja, której nie ma się co dziwić. Dzieci źle znoszą rozstania z bliskimi, nawet na kilka godzin.

Maluch wchodzi w nowe otoczenie, pełne nieznanych osób, zabawek, sprzętów. Wywołuje to w nim zarówno zaciekawienie, zdziwienie, jak też budzi lęk i niewątpliwie jest dla niego trudnym doświadczeniem. W dziecku zostaje zachwiane poczucie bezpieczeństwa. Duża grupa dzieci stanowi źródło intensywnej stymulacji co powoduje, że dziecko jest zmęczone. Z tego między innymi względu istotne jest by w okresie adaptacji dziecko było odbierane wcześniej ze żłobka.
Okres przystosowania się dziecka do żłobka jest trudny zarówno dla dziecka jak i dla rodzica. W tej sytuacji nie należy przenosić emocji na dziecko. Ono bardziej niż kiedykolwiek wcześniej potrzebuje zainteresowania i czasu. Maluszek ma prawo być pobudzony, płaczliwy, zaborczy, zazdrosny o każdą chwilę spędzoną z rodzicami. W ten sposób trudności związane z nową sytuacją dziecko często odreagowuje
w domu, przy kochających rodzicach, w bezpiecznych warunkach.
Po powrocie do domu należy zadbać o to, by dziecko znalazło się w centrum uwagi., a nagromadzone emocje powinno odreagować w najbardziej ulubionej zabawie, ale nie dostarczajcie mu dodatkowych, pobudzających atrakcji. Dziecku na tym etapie jego życia najbardziej potrzebna jest życzliwa uwaga, wyrozumiałość i obecność. Najlepiej resztę dnia zaplanować w taki sposób, by spędzony wspólnie czas był przyjemny zarówno dla dziecka jak i dla rodziców.

Zanim dziecko przystosuje się do nowych warunków przechodzi okres adaptacji, w tym czasie mogą ulec zmianie zachowania dziecka na poziomie psychospołecznym i fizjologicznym jako jego odpowiedzią na przystosowanie się do nowej rzeczywistości:

• maluch może mieć zaburzenia snu przejawiające się w postaci nagłego zrywania się, płaczu, trudnościach
  w zasypianiu, lękach nocnych,

• mogą pojawić się wymioty, brak apetytu, odmowa przyjmowania posiłków na trenie żłobka,

• dziecko może ponownie zacząć się moczyć zarówno w dzień jak i w nocy,
• u malucha może pojawić się płacz, lęki, niepokój,
• dziecko może przejawiać agresję lub negatywizm, nie odzywać się podczas przebywania w żłobku, choć dużo rozmawia z rodzicami zaraz po wyjściu ze żłobka,
• u dziecka można zauważyć zaburzenia aktywności. Dziecko w żłobku przez okres adaptacji w ogóle może się nie bawić. Brak działalności zabawowej kompensuje w domu stając się wtedy nadmiernie ruchliwe.

Rodzice również przechodzą trudne chwile związane z rozłąką i obawą o dziecko. Ważne jest, aby samemu przed sobą przyznać się do tych emocji, nie zaprzeczać im, rozmawiać o nich. Pomoże to bardziej zrozumieć dziecko.

Ważne jest również aby uprzedzić dziecko co je czeka, wytłumaczyć mu dlaczego zostaje w żłobku na kilka godzin dziennie. Można o tym nawet powiedzieć niemowlęciu. Jest bardzo istotne aby mówić dziecku prawdę, o tym kiedy możemy je odebrać ze żłobka.

O CZYM POWINNO SIĘ PAMIĘTAĆ ODDAJĄC SWOJĄ POCIECHĘ DO ŻŁOBKA:

• O uśmiechu na twarzy, ponieważ dziecko bardzo dokładnie ją obserwuje, wyczytuje dla siebie informacje, według których nastraja się pozytywnie lub negatywnie na cały dzień.
• O zaufaniu do personelu żłobka.
• Sto procent pewności, że dziecko sobie poradzi.

PAMIĘTAĆ RÓWNIEŻ, ABY DZIECKO PRZYCHODZĄC DO ŻŁOBKA MIAŁO:

• Dobry humor.
• Przytulankę, która pomoże rozstać się z mamą i tatą.
• Kapcie i piżamkę podpisane imieniem i nazwiskiem dziecka.
• Pampersy podpisane imieniem.
• Ubranka na zmianę.

DOBRE RADY DLA RODZICÓW:

• Cieszcie się razem z dzieckiem, że następnego dnia idzie do żłobka.
• Nie obiecujcie dziecku nagrody za to, że pójdzie do żłobka.
• Cieszcie się cały ranek, że Wasze dziecko idzie do żłobka.
• Pozwólcie zabrać swojemu dziecku z domu ulubioną przytulankę lub maskotkę.
• Pożegnanie w szatni powinno być krótkie: uśmiech buziak i pa – pa.
• Nie zabierajcie dziecka do domu kiedy płacze przy rozstaniu, gdy raz ulegniecie będzie coraz trudniej. Wasze dziecko łzami wymusi kolejny powrót do domu.
• Jeżeli rozstanie z mamą jest bardzo bolesne dziecko powinno do żłobka przez pierwsze dni przychodzić z tatą.
• Witajcie swoje dziecko z uśmiechem, mówiąc pozytywnie brzmiące zdanie: ”Teraz możemy iść do domu”.
• Kontrolujcie się co mówicie w obecności dziecka na temat sytuacji dotyczącej pobytu w żłobku.